Διαζύγιο και Παιδιά – Διατροφή: Όσα Πρέπει να Γνωρίζετε
Το διαζύγιο δεν αφορά μόνο τη λύση του γάμου μεταξύ δύο ενηλίκων, αλλά επηρεάζει άμεσα και ουσιαστικά τη ζωή των παιδιών. Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που προκύπτουν είναι η διατροφή των ανήλικων τέκνων, δηλαδή η οικονομική υποχρέωση των γονέων να καλύπτουν τις ανάγκες τους. Η διατροφή δεν αποτελεί τιμωρία ή «ποινή» για τον έναν γονέα, αλλά νομική και ηθική υποχρέωση που αποσκοπεί στην προστασία του παιδιού.
Στην ελληνική έννομη τάξη, η διατροφή ρυθμίζεται από τον Αστικό Κώδικα και βασίζεται στην αρχή ότι και οι δύο γονείς ευθύνονται για την ανατροφή και τη συντήρηση των παιδιών, ανάλογα με τις οικονομικές τους δυνατότητες.
Τι είναι η διατροφή παιδιού;
Η διατροφή περιλαμβάνει όλα όσα είναι απαραίτητα για την ομαλή ανάπτυξη και διαβίωση του παιδιού, όπως:
- στέγαση και διαμονή,
- τροφή και ένδυση,
- ιατρική και φαρμακευτική περίθαλψη,
- εκπαίδευση και σχολικά έξοδα,
- ψυχαγωγία και δραστηριότητες,
- έξοδα μετακίνησης και καθημερινές ανάγκες.
Η έννοια της διατροφής δεν περιορίζεται στα βασικά, αλλά λαμβάνει υπόψη το επίπεδο ζωής που είχε το παιδί πριν το διαζύγιο, στο μέτρο του δυνατού.
Ποιος γονέας πληρώνει διατροφή;
Στις περισσότερες περιπτώσεις, ο γονέας που δεν έχει την καθημερινή επιμέλεια του παιδιού καταβάλλει διατροφή στον άλλον γονέα. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι ο γονέας με την επιμέλεια δεν συνεισφέρει. Η συνεισφορά του γίνεται συνήθως έμμεσα, μέσω της καθημερινής φροντίδας και κάλυψης αναγκών.
Το δικαστήριο ή η συμφωνία των γονέων λαμβάνει υπόψη:
- τα εισοδήματα και των δύο γονέων,
- τα περιουσιακά τους στοιχεία,
- τις ανάγκες του παιδιού,
- τυχόν άλλα τέκνα ή οικογενειακές υποχρεώσεις.
Πώς καθορίζεται το ποσό της διατροφής;
Δεν υπάρχει συγκεκριμένος «πίνακας» ή σταθερό ποσό. Το ύψος της διατροφής καθορίζεται κατά περίπτωση, με βασικό κριτήριο:
- τις πραγματικές ανάγκες του παιδιού,
- τις οικονομικές δυνατότητες των γονέων.
Το ποσό μπορεί να συμφωνηθεί:
- εξωδικαστικά, με ιδιωτικό συμφωνητικό ή συμβολαιογραφική πράξη,
- ή δικαστικά, μέσω αγωγής διατροφής.
Μέχρι πότε καταβάλλεται η διατροφή;
Η υποχρέωση διατροφής διαρκεί:
- μέχρι την ενηλικίωση του παιδιού (18 έτη),
- και μετά την ενηλικίωση, εφόσον το παιδί σπουδάζει ή αδυνατεί να αυτοσυντηρηθεί.
Η διάρκεια εξαρτάται από τις πραγματικές συνθήκες ζωής του παιδιού και κρίνεται κατά περίπτωση.
Μπορεί να αλλάξει το ποσό της διατροφής;
Ναι. Η διατροφή δεν είναι οριστική. Μπορεί να αυξηθεί ή να μειωθεί εφόσον αλλάξουν ουσιαστικά οι συνθήκες, όπως:
- απώλεια ή αύξηση εισοδήματος,
- αλλαγή αναγκών του παιδιού,
- σοβαρά προβλήματα υγείας,
- αλλαγή επιμέλειας.
Η μεταβολή γίνεται είτε με νέα συμφωνία είτε με δικαστική απόφαση.
Τι γίνεται αν ο γονέας δεν πληρώνει διατροφή;
Η μη καταβολή διατροφής αποτελεί σοβαρή παράβαση και μπορεί να έχει:
- αστικές συνέπειες (αναγκαστική εκτέλεση, κατάσχεση),
- ποινικές συνέπειες (ποινικό αδίκημα της παραβίασης υποχρέωσης διατροφής).
Ο γονέας που δικαιούται τη διατροφή μπορεί να κινηθεί άμεσα νομικά για την προστασία του παιδιού.
Δυσκολίες και Επιπτώσεις του Διαζυγίου στα Παιδιά
Το διαζύγιο αποτελεί ένα από τα πιο καθοριστικά και αποσταθεροποιητικά γεγονότα στη ζωή ενός παιδιού. Δεν αφορά μόνο τη διάλυση της σχέσης των γονέων, αλλά μεταβάλλει ριζικά το αίσθημα ασφάλειας, τη σταθερότητα και την καθημερινότητα του παιδιού, με επιπτώσεις που συχνά εκτείνονται σε συναισθηματικό, ψυχολογικό, κοινωνικό και πρακτικό επίπεδο.
Οικονομικές επιπτώσεις
Σε οικονομικό επίπεδο, το διαζύγιο συχνά συνοδεύεται από σημαντική υποβάθμιση του βιοτικού επιπέδου των παιδιών, ιδιαίτερα όταν ζουν με τη μητέρα. Πλήθος ερευνών δείχνει ότι, στις περισσότερες περιπτώσεις, το εισόδημα του πατέρα παραμένει σταθερό ή αυξάνεται, ενώ το αντίστοιχο της μητέρας μειώνεται αισθητά. Η οικονομική αυτή ανισορροπία επηρεάζει άμεσα την ποιότητα ζωής του παιδιού και προσθέτει ένα επιπλέον στρώμα ανασφάλειας.
Ψυχολογικές επιπτώσεις
Σε ψυχολογικό επίπεδο, το παιδί βιώνει μια βαθιά και συχνά τρομακτική ανασφάλεια. Νιώθει χαμένο, εγκαταλελειμμένο και αβέβαιο για το μέλλον. Συχνά φοβάται ότι θα χάσει οριστικά τον γονέα που απομακρύνεται από το σπίτι — συνήθως τον πατέρα — και ότι η σχέση τους θα διακοπεί ή θα αποδυναμωθεί.
Πολλά παιδιά αναπτύσσουν έντονα αισθήματα ενοχής, πιστεύοντας ότι τα ίδια ευθύνονται για το διαζύγιο. Μέσα στη σκέψη τους διαμορφώνονται φαντασιώσεις παντοδυναμίας, όπως ότι αν αλλάξουν τη συμπεριφορά τους, αν γίνουν «τέλεια παιδιά», αν δεν ζητούν τίποτα και δεν προκαλούν προβλήματα, ίσως οι γονείς τους επανενωθούν. Αυτές οι σκέψεις επιβαρύνουν το παιδί με ένα βάρος που δεν του αναλογεί.
Σε άλλες περιπτώσεις, το παιδί αισθάνεται ότι οφείλει να αναλάβει ρόλους και ευθύνες ενήλικα. Όταν αντιλαμβάνεται ότι οι γονείς του καταρρέουν συναισθηματικά ή αδυνατούν να διαχειριστούν την κατάσταση, προσπαθεί να στηρίξει το σπίτι, τα αδέλφια ή ακόμα και τους ίδιους τους γονείς. Έτσι, ωριμάζει πρόωρα, στερούμενο την παιδικότητά του.
Πένθος και απώλεια
Το διαζύγιο βιώνεται συχνά ως πραγματικό πένθος. Το παιδί θρηνεί όχι μόνο τη διάλυση της οικογένειας, αλλά και το παρελθόν που έζησε και που πλέον μοιάζει ψεύτικο ή ανύπαρκτο. Παράλληλα, πενθεί το μέλλον που φανταζόταν δεδομένο: τις κοινές στιγμές, τις γιορτές, τα όνειρα που δεν θα πραγματοποιηθούν.
Τα συναισθήματα αυτά συνοδεύονται από λύπη, απογοήτευση και έντονο θυμό. Θυμό για το γεγονός ότι οι γονείς δεν κατάφεραν να προστατεύσουν την οικογένεια και να διατηρήσουν τη συνοχή της, παρά τις δυσκολίες.
Σύγκρουση πίστης και αγάπης
Μία από τις πιο επώδυνες ψυχολογικές δοκιμασίες για τα παιδιά διαζευγμένων γονέων είναι ο φόβος ότι δεν τους επιτρέπεται να αγαπούν και τους δύο γονείς ταυτόχρονα. Πολλά παιδιά νιώθουν ότι πρέπει να κρύβουν τη νοσταλγία ή την αγάπη τους για τον έναν γονέα όταν βρίσκονται με τον άλλον, ώστε να μην τον πληγώσουν ή να μην κατηγορηθούν για «προδοσία».
Το ίδιο συχνά συμβαίνει και με τις ευρύτερες οικογένειες. Το παιδί μαθαίνει να προσαρμόζει τη συμπεριφορά του ανάλογα με το «στρατόπεδο» στο οποίο βρίσκεται, αποσιωπώντας κομμάτια της ζωής και των συναισθημάτων του. Σε ορισμένες περιπτώσεις, γίνεται μάρτυρας προσβολών, κατηγοριών ή απαξιωτικών σχολίων προς τον άλλον γονέα. Αυτή η θέση είναι αβάσταχτη: το παιδί αισθάνεται διχασμένο, αναγκασμένο να προσποιείται και να καταπιέζει τον εαυτό του για να προστατεύσει τους ενήλικες.
Συμπτώματα και εκδήλωση δυσκολιών
Όλες αυτές οι εμπειρίες συχνά εκδηλώνονται με συγκεκριμένα συμπτώματα, τόσο στο σπίτι όσο και στο σχολείο. Το παιδί μπορεί να γίνει ανυπάκουο, επιθετικό, να εκφράζει θυμό ή αντιδραστικότητα. Άλλες φορές αποσύρεται, απομονώνεται, εμφανίζει καταθλιπτική διάθεση, δυσκολία συγκέντρωσης και πτώση σχολικής επίδοσης.
Σε αρκετές περιπτώσεις, ο ψυχικός πόνος εκφράζεται μέσα από σωματικά συμπτώματα, όπως πονοκεφάλους, στομαχόπονους ή κόπωση, χωρίς οργανική αιτία.
Αλλαγές στην καθημερινότητα και στα όρια
Οι δυσκολίες εντείνονται όταν το παιδί βιώνει επιπλέον αλλαγές, όπως μετακόμιση, αλλαγή σχολείου ή απομάκρυνση από το γνώριμο περιβάλλον του. Ιδιαίτερα επιβαρυντική είναι η αποδιοργάνωση της πειθαρχίας και των ορίων στο σπίτι. Όχι επειδή οι γονείς επιλέγουν συνειδητά να τα αλλάξουν, αλλά επειδή είναι απορροφημένοι από τον δικό τους πόνο και άθελά τους παραμελούν τη σταθερότητα που το παιδί έχει ανάγκη.
Η έλλειψη ρουτίνας, η απουσία ορίων και η συναισθηματική μη διαθεσιμότητα των γονιών δεν βιώνονται από το παιδί ως ελευθερία, αλλά ως ένδειξη εγκατάλειψης. Το παιδί αισθάνεται ότι δεν υπάρχει κανείς να το κρατήσει, να το καθοδηγήσει και να το προστατεύσει, ακόμα κι αν ο γονέας βρίσκεται σωματικά παρών.
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Η διατροφή είναι υποχρεωτική;
Ναι. Η διατροφή ανήλικου παιδιού είναι υποχρεωτική από τον νόμο και δεν εξαρτάται από την προσωπική σχέση των γονέων.
Μπορεί να μηδενιστεί η διατροφή;
Μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όταν αποδεικνύεται πλήρης αδυναμία καταβολής και από τους δύο γονείς, κάτι που σπάνια γίνεται δεκτό.
Αν έχω κοινή επιμέλεια, πληρώνω διατροφή;
Η κοινή επιμέλεια δεν αποκλείει τη διατροφή. Αν υπάρχει ανισορροπία εισοδημάτων ή χρόνου φροντίδας, μπορεί να επιβληθεί διατροφή.
Η διατροφή καλύπτει και έκτακτα έξοδα;
Συνήθως καλύπτει τα τακτικά έξοδα. Τα έκτακτα (π.χ. σοβαρή ιατρική δαπάνη) συχνά επιμερίζονται επιπλέον.
Τι γίνεται αν ο γονέας ζει στο εξωτερικό;
Η διατροφή εξακολουθεί να οφείλεται και μπορεί να διεκδικηθεί μέσω διεθνών νομικών διαδικασιών.
Μπορεί το παιδί να διεκδικήσει μόνο του διατροφή;
Σε ορισμένες περιπτώσεις, ειδικά μετά την ενηλικίωση, το παιδί μπορεί να ασκήσει αυτοτελές δικαίωμα διατροφής.
Συμπερασματικά
Η διατροφή των παιδιών μετά το διαζύγιο αποτελεί θεμέλιο προστασίας των δικαιωμάτων τους. Η σωστή νομική καθοδήγηση, η συνεννόηση όπου είναι δυνατόν και η προτεραιότητα στο συμφέρον του παιδιού μπορούν να αποτρέψουν συγκρούσεις και μακροχρόνιες δικαστικές διαμάχες.
